Internet a multimedialne biblioteki przyszłości

Wśród naukowców zajmujących się problemami komunikacji medialnej panuje zgoda co do tego, że dobrze wyposażona, skomputeryzowana i zasobna biblioteka odgrywa dużą rolę w przygotowywaniu młodego pokolenia do życia w społeczeństwie informacyjnym. W świecie wszechobecnych mediów, stale wzrastającej ich roli w dostarczaniu informacji tradycyjna biblioteka pozostaje monomedialną enklawą. Rzeczywistość daleko odbiega od idei „mediateki”. Dzieje się tak z wielu powodów. Po pierwsze globalny zasób wiedzy posiadanej przez współczesną cywilizację oparty jest nadal na informacji drukowanej. Tak więc na twardym dysku komputera udostępniającego konkretną informację znajdzie się raczej jej kopia niż oryginał. Oryginał na ogół najpierw zostaje wydrukowany, rozpowszechniony i umieszczony w zbiorach bibliotecznych. Dotyczy to zwłaszcza publikacji naukowych. Wiąże się to z następnym powodem hamującym rozwój medialności bibliotek, mianowicie szeregiem dylematów prawnych. Nie dysponujemy obecnie wydajnym systemem ochrony praw autorskich, umożliwiającym wypożyczanie np. programów komputerowych. O ile nikt nie kwestionuje prawa do wypożyczenia książki, biorąc nawet pod uwagę możliwość łatwego jej skopiowania, o tyle do udostępnienia w Internecie wyników pracy naukowej, podręcznika czy literatury pięknej, podchodzimy z dużą obawą. Wynika to z kolei z problemu realizacji zysku finansowego przez autora i wydawcę dzieła. Jedna zakupiona książka i umieszczona w bibliotece, dotrze do kilkuset zainteresowanych osób związanych z daną uczelnią, mieszkających w jednym mieście, czy połączonych innym czynnikiem demograficznym. Jedna kopia programu umieszczona w Internecie dotrze do wszystkich, czasem wielu tysięcy, zainteresowanych.

W jakim kierunku zmierzać będzie ewolucja bibliotek? W najbliższych latach należy spodziewać się dalszej informatyzacji narzędzi bibliotekarza: udostępniania katalogów w Internecie, jeszcze sprawniejszego systemu wyszukiwania informacji, możliwości wypożyczania książek bez odchodzenia od domowego komputera.

Idea biblioteki multimedialnej

Spadek czytelnictwa jest zagadnieniem ogólnoświatowym. Są jednak kraje, gdzie podejmowane są istotne próby odwrócenia tego trendu. Wynika to z holistycznego spojrzenia na edukację, w którym rozwój osobisty i pozyskiwanie umiejętności jednostki są jednymi z głównych celów społecznych. Biblioteki są niezwykle istotnym elementem tego procesu. W tym kierunku działają nie tylko ministerstwa kultury poszczególnych krajów, ale i organizacje pozarządowe. W Europie na tym tle wyróżnia się Fundacja Bertelsmanna, której jednym z celów jest aktywne wspieranie wzrostu jakości nauczania. Temu celowi ma służyć wsparcie tworzenia nowoczesnych bibliotek (high-performance libraries). Dobra, współczesna biblioteka powinna charakteryzować się zarówno wysoką jakością obsługi klientów (customer service) jak i wydajnym wykorzystaniem zbiorów. Pozornie proste zagadnienie nabiera zupełnie innej wagi w odniesieniu do wymagań współczesnego odbiorcy. Aby móc możliwie najlepiej zaspakajać jego potrzeby Niemiecki Związek Bibliotek (DBV) we współpracy z Fundacją Bertelsmanna stworzył system oceny jakości oferowanych usług (BIX). Jest on wraz z Międzynarodowym Kodeksem Dobrych Praktyk (Internationale Best-Praktice-Recherche) oraz wynikami badań prowadzonych przez rozmaite ośrodki kultury i nauki podstawą do opracowania skutecznej strategii wzmacniania kulturotwórczej i edukacyjnej roli bibliotek w nowoczesnym społeczeństwie. Efektem tych analiz jest projekt uruchomienia sieci bibliotek multimedialnych. Podsumowując można stwierdzić, że biblioteka multimedialna pełni dwie podstawowe funkcje. Po pierwsze stanowi wzór w dziedzinie dostępu do informacji. Łatwość przeszukiwania katalogów, natychmiastowa informacja o dostępności danej pozycji, możliwość korzystania z katalogów innych bibliotek za pomocą Internetu ustanawia współczesny standard, nie tylko dla projektów nowatorskich, ale również tradycyjnych bibliotek. Drugą funkcją, jaką z powodzeniem pełni biblioteka multimedialna, jest funkcja popularyzacji czytelnictwa, czy w szerszym znaczeniu, kulturotwórcza. Sukces wszystkich dotychczas powstałych bibliotek multimedialnych przyczynia się do rozwiania wątpliwości co do dalszej przyszłości bibliotek publicznych. Może stanowić również doskonałą podstawę do projektowania działalności bibliotek naukowych w najbliższej przyszłości.